Wereldbeeld (2)

Wat is de werking van een boekwerk, een kunstwerk, muziekwerk, een advies- of consultancy werk, een blog :), hierna samengevat met ‘werk’. Werk wat werkt maar geen werk is zoals het bouwen van huizen of het verbouwen van groentes. Wat is de werking van zo’n werk?

Sommigen van deze werken nemen alle ruimte, vragen om je aandacht, komen als het ware tot leven door jouw luisterend oor, met jou als publiek. Ze raken, ontroeren, bewegen je als je er ontvankelijk voor bent. Zulk een werk opent een wereld doordat je jouw wereld terzijde zet en in de wereld die de maker verbeeld stapt, waardoor je even in een andere wereld bent. Dan blijken deze werken je empathie te vergroten, ruimte te geven.

Daarnaast zijn er werken die je met man en macht willen helpen. Veelal met bij voorbaat geformuleerde problemen waar je naar alle waarschijnlijkheid last van hebt en waarin de maker je van levens-veranderende goede raad belooft te kunnen voorzien. Hoewel deze werken misschien empathischer lijken – ze willen immers ergens mee helpen – voelen we ergens wel aan dat er iets niet klopt, dat ze niet belangeloos zijn en soms zelfs vooral de helper zelf plaats geven in de wereld. Desalniettemin raken zulke werken steeds meer genormaliseerd als ‘goede werken’. Getuige het discours op linked-in waar iedereen ineens begaan is met ‘de wereld’ en de levens-veranderende werker zich onder verleidelijk sustainable marketing cover met de veren van anderen tooit om zich jachtig een plaats te verwerven in de uitdijende dienstenmaatschappij. Het zet de holle ondertoon voor het in stand houden van het dominante bestuurlijk discours waar we ons wereldwijd in bevinden.

Er zijn ook werken die een radicaler voorstel doen. Die de goede verstaander aanzetten om op een voor waar aangenomen wereldbeeld te reflecteren op een wijze dat er (adem)ruimte ontstaat, die helpen om de werking van werken te doorzien. Begin jaren negentig schreef Joanna Macy, systeemdenker buddhist scholar en deep ecology activiste van het eerste uur, een boek waarvan de titel alleen al het gewoonlijke wereldbeeld van ‘ik hier, de wereld daar’ doet kantelen:
World as Lover, World as Self1. Het klinkt misschien soft, maar het is radicaler dan je denkt als je je dit ‘werkelijk’ voorstelt. Wat als de wereld je lover zou zijn, of jezelf, hoe zou je er dan mee omgaan? In de Engelse taal is er geen woord voor wereldbeeld. Wel in het Duits: Weltbild. Joanna Macy vertaalde het woord Weltbild met: ‘The way you picture the world and relate to it’.

Het is cruciaal dat wij, (wereld)burgers, blijven onderscheiden welk relationeel wereldbeeld in het ‘werk’2 schuilgaat waar je aan mee werkt, je door laat inspireren, bevangen of bezetten.

noten
1. World as Lover, World as Self3, Courage for Global Justice and Planetary Awakening, Joanna Macy, Parallax Press, 1991-2021.
2. Dit blog incluis …