Zelfredzaamheid in teams

Deze zomer ben ik naar Burning Man gegaan. Voor de derde keer, steeds met enkele jaren ertussen. Ik ben dus een zogenaamde ‘Burner’. Voor wie dit fenomeen niet kent: al meer dan dertig jaar wordt er in de laatste week van augustus in Nevada, Verenigde Staten, een soort pop-upstad gebouwd. Het opbouwen duurt ongeveer een week, de feitelijk ‘bewoning’ een dikke week en het afbreken ook zoiets. Een van de principes is het ‘Leave No Trace’ adagium. Dus aan het eind van een editie is de woestijn – meer een zoutvlakte – weer precies hetzelfde als daarvoor. Er blijft niets achter, nog geen houtsplinter of glittertje.
En glitter is er genoeg. Het festival, de ‘happening’, is een explosie van kleur, kunst, feest, licht, ontmoeten en verrassen. Er komen jaarlijks rond de 70.000 mensen, en ze nemen alles mee. Alles. Onderdak, voedsel, water, toiletten, een ziekenhuis, een heleboel tenten en campers, ontzettend veel kunstinstallaties. De perimeter van de stad (met straten en pleinen) is ongeveer die van de Amsterdamse Grachtengordel! Een van de dingen die ik daar geleerd heb is: “Dit valt thuis niet uit te leggen”, dus dat ga ik verder ook niet proberen.
Maar ik wil een principe bespreken dat ik daar geleerd, ondervonden en doorleefd heb, waarvan ik denk dat het enorm relevant is voor teams. In burnertaal heet het ‘Radical Self-Reliance’, door mij vrij vertaald als Zelfredzaamheid. Dit principe zegt dat je alleen maar naar Black Rock City (zo heet de pop-up stad) mag komen als je volledig, ‘radicaal’, voor jezelf kunt zorgen. Dat is nogal wat. (Ik wil overigens onderstrepen dat zelfredzaamheid hier weinig te maken heeft met het maskeren van onverschilligheid en individualisme die het resultaat zijn van jarenlang afbreken van sociale voorzieningen in ons land.)
Want de omstandigheden zijn er best hard. Het is droog, heet, enorm stoffig, en – zoals gezegd – er is niets. Daarom verenigen de meeste mensen zich in ‘camps’, groepen Burners die samen een gemeenschap vormen, variëren van 5 tot wel 250 mensen. En samen organiseren ze dan alles wat ze met elkaar nodig hebben. En meer, echt véél meer. Wat een beetje camp doet ook iets terug voor de gemeenschap als totaal. Dat kan kunst zijn, of het verzorgen van maaltijden, een dansfeest organiseren, een fietsreparatiewerkplaats of yogalessen. Je kunt het zo gek niet verzinnen of het is er.
En dat komt en dat kán door dat principe van Radical Self-Reliance. Want op het moment dat iedereen de verantwoordelijkheid neemt om maximaal voor zichzelf te kunnen zorgen, hoeft niemand in beginsel op de ander te leunen. Een Burner klaagt dus niet, die maakt er wat van. Ook als het tegenzit. En het zit altijd iedereen een keer tegen. Je band gaat lek, je raakt oververhit, je voedsel is beschimmeld, je tent waait weg of je zit er gewoon een keer doorheen. En nu komt het: dan is er altijd iemand die je uit de brand kan helpen. Want omdat iedereen volledig zelfredzaam is, is er ook enorme overvloed. Er is in z’n totaliteit altijd meer dan je zelf nodig hebt. In team-termen heet dat synergie.
Dus de combinatie, en de samenwerking van mensen die voorbereid, verantwoordelijk, inventief en gemotiveerd zijn maakt dat je alles kunt oplossen en dat je alles wat tegenzit aan kunt. Zelfs als het – zoals vorig jaar het nieuws haalde – er voor het eerst in 15 jaar een stortregen valt en de hele woestijn verandert in een modderpoel.
Ik pleit er al jaren voor dat ‘teamwerk een individuele vaardigheid’ is. Dat klinkt paradoxaal, maar mijn ervaringen in Black Rock City bevestigen het. Als begeleider van teams is het één van de belangrijkste bijdragen die je kunt leveren: dat je mensen helpt om zelfredzaam te zijn. Dat betekent dat je je eigen belangen en bijdragen volledig snapt. Dat iedereen vaardigheden heeft, en de middelen om je taken echt goed uit te oefenen. Afgeroomde, uitgeknepen, verwaarloosde en stukgefuseerde teams, daar lukt dat dus niet. En zelfredzaamheid betekent ook dat je weerbaar bent. Fysiek en mentaal. Een ruzietje kan je aan. Een zware dag kom je te boven. En klagen, nee dat hoort er echt niet bij.