Impact! Wat is dat eigenlijk?

Op 17 september was ik bij de jaarlijkse Impactdag van de Orde van Organisatiekundigen en -adviseurs (de OOA) die samen met de Ambachtsschool werd georganiseerd. Het centrale thema was dit keer “de rol van de adviseur in de maatschappij” in tijden van taaie vraagstukken, handelingsverlegenheid, en polarisatie. Hoe hanteren we die spannende vraagstukken en hoe staan we zelf in het spel? Belangrijke vragen waarvoor ook de OOA en de Ambachtsschool de wijsheid niet in pacht hebben. Daarom dus een dag om in gezamenlijkheid te verkennen wat ons als adviseurs te doen staat en waar we ons in willen en kunnen begeven.

In een interessant palet van workshops, wandelingen en keynote presentaties mocht ik een bescheiden bijdrage leveren aan een door Eva van Baarle en Jelger Spijkerboer georganiseerde sessie rond sociale veiligheid. Met deelnemers bespraken we tijdens deze workshop de paradox dat je als adviseur welkom bent waar het al voldoende veilig is om met elkaar het gesprek over die veiligheid te voeren. Is dat dan de impact die je beoogt?

Niet alleen adviseurs, maar ook wetenschappers worden steeds vaker beoordeeld op de maatschappelijke impact van hun werk. Hoe kunnen academici waaronder ikzelf een constructieve bijdrage leveren aan grote vraagstukken zoals vrede en duurzaamheid? Hoe ontwikkelen we theoretische kennis die ertoe doet? Dit soort vragen staan centraal in een special issue van het Strategic Organization journal rond “impact-driven strategy research for grand challenges” dat dit najaar wordt gepubliceerd. Samen met David Coghlan schreef ik voor dit issue over het potentieel van actieonderzoek. Voorbij actiegericht onderzoek concretiseren overigens steeds meer collega’s hun maatschappelijke betrokkenheid in daden van “academisch activisme”. Zo participeerden in de zomer van 2023 hoogleraren in toga in de sit-down op de A12 om te helpen afdwingen dat de subsidies voor de fossiele industrie worden stopgezet. Maar hoe heeft dergelijk onderzoek en handelen impact op de ruimte die daarvoor binnen de geïnstitutionaliseerde wetenschappelijke praktijk bestaat?

In het streven naar adviserende en wetenschappelijke impact ontstaan niet alleen dilemma’s, maar rijst ook de vraag naar wat we eigenlijk met “impact” bedoelen. Volgens de Van Dale zijn synoniemen voor impact, woorden als uitwerking, invloed of effect. Elders op het internet lees ik dat impact betekent de invloed, het effect van wat een boodschap of actie met iemand anders doet.

Deze definities roepen bij mij het beeld op van de adviseur of de wetenschapper die door een slimme interventie of begrijpelijke, overdraagbare kennis de ander in beweging krijgt. Zoals je de eerste dominosteen omgooit met de intentie dat jouw duwtje vervolgens zo lang mogelijk één kant op door beweegt. Hoe goed bedoeld ook, blijven we met dat impact-denken zelf bovengeschikt in kunde en expertise terwijl we toch echt medegevangenen zijn in de situaties die we trachten te hanteren. Ook wijzelf zijn in hoge mate onwetend en onmachtig. Vanuit dat besef kunnen we niet veel meer doen dan “authentiek stuntelen” zoals een bevriende adviseur het tijdens de Impactdag verwoorde.

Wanneer we een meer bescheiden bijdrage omarmen ontstaat ook de mogelijkheid om impact te duiden als een wederkerig, relationeel begrip. Terwijl we invloed willen uitoefenen worden we ook zelf geraakt. We ervaren tegenkracht als impact pogingen van anderen die tegendraads zijn aan wat wij beogen. We verdragen dat onze kennis wordt genegeerd of gebruikt zoals wij niet bedoelden. We beseffen dat onze interventies kunnen worden weersproken en mislukken. Ons bezoek aan de wijk wordt als naïeve “witte gympen brigade” aanschouwd. En ons activisme wordt met gelijke munt betaald. Dat alles kan heftig zijn en pijn doen. Maar ook stemmen tot mildheid en nieuwsgierigheid, wanneer we beseffen dat de ander vanuit diens visie op wat goed is acteert en interpreteert. Hoe kunnen we zonder verlies aan daadkracht elkaar met openheid voor wederzijdse impact ontmoeten en verder helpen?

Aan het slot van de Impactdag vertelde Eva Rovers over de werkzame principes van Burgerberaad en ze nodigde de deelnemers uit om onze “democratiespieren” te trainen. Spieren zoals anderen betrekken, actief luisteren en het constructief oneens zijn. Precies ook kwaliteiten die diep verankerd liggen in organisatieontwikkeling en actieonderzoek. Zo hervond ik aan het einde van een enerverende dag mijn houvast in een robuust repertoire voor doen en denken dat in een eerdere crisistijd, namelijk rond de tweede wereldoorlog, is ontstaan.

Williams, A., Harley, B., Walls, J., Whiteman, G., & Dowell, G. (2024). A framework of generative impact-driven research: An introduction to the special issue. Strategic Organization 0(0).

Zandee, D. P., & Coghlan, D. (2024). Action research for impact in addressing the grand challenges. Strategic Organization 0(0)

Voor een terugblik op de Impactdag zie https://ooa.nl/terugblik-impactdag-2/

Voor informatie over Burgerberaad zie https://www.bureauburgerberaad.nl/