Meerderheidscoalitie? Minderheidscoalitie?… Mijn voorstel: geen coalitie!

Ik weet niet hoe het jullie vergaat maar ik kijk met kromme tenen naar de coalitievorming. Onze manier van het vormen van een regering werkte lang goed maar de formule lijkt nu echt uitgewerkt. Het duurt lang en er lijken vooral waterige korte termijn compromissen uit te komen die de – ondertussen stevige – problemen in ons land niet oplossen. Hoewel ik bang ben dat Rob Jetten en Rianne Letschert mijn suggestie waarschijnlijk niet lezen doe ik ze hieronder de suggestie van de hand vooral eens naar Zwitserland te kijken – denk dat dat een mooi alternatief biedt .

Beste Rob en Rianne,

Ik weet dat jullie druk zijn met het vormen van een regering. Als land hebben we ook snel een regering nodig. Gezien de actuele en stevige vraagstukken en het afnemend vertrouwen in de politiek hebben we een regering nodig die met verstand van zaken, op basis van een breed draagvlak in het land en met het oog op de lange termijn stevige en werkende wetsvoorstellen maakt. Ik vraag me af of we daar komen met onze gebruikelijke manier van coalitievormen en wil een alternatief voorstellen. Geen meerderheidscoalitie… ook geen minderheidscoalitie …maar geen coalitie! En ook geen oppositie trouwens. Laten we lessen leren van Zwitserland.

De federale regering in Zwitserland heet de Bondsraad. De bondsraad bestaat uit 7 posities voor de ministeries. De verkiezing van de bondsraadleden vindt plaats na de federale parlementsverkiezingen. De 4 grootste partijen dragen kandidaten voor en kijken daarbij ook naar een evenwichtige verdeling over de kantons en de man/vrouw verdeling. De Bondsraad-leden worden in meerdere stemrondes en met absolute meerderheid gekozen door de beide kamers van het parlement (de Nationale Raad en Kantonsraad). Bondsraadsleden worden gekozen voor 4 jaar en kunnen herkozen worden. Er is geen limiet aan het aantal termijnen en gebruikelijk worden bondsraadsleden herkozen tot hun pensioen of overlijden. De bondsraad is een collegiaal orgaan waarin beslissingen in overleg en met consensus worden genomen. Het voorzitterschap rouleert jaarlijks.

Veel elementen van deze manier van het vormen van een regering spreken mij erg aan. Doordat de leden worden voorgedragen door alle grootste partijen met absolute meerderheid worden gekozen kunnen ze bouwen op een brede steun in beide kamers. De Bondsraadleden zoeken naar en maken voorstellen die door een brede meerderheid in beide kamers worden gedragen. Die meerderheid kan per onderwerp verschillen en vormt dus een goede afspiegeling van wat het volk wil. Er is dus eigenlijk geen coalitie en geen oppositie.

Dit lijkt mij ook heel passend voor Nederland. We doen hier namelijk net alsof we een heldere (extreem) rechts tot (extreem) links verdeling in het parlement hebben terwijl dat niet zo is. Zo zijn de schijnbaar uitersten als de PVV en SP beide kritisch over de macht en invloed van de Europese Unie, zijn ze beiden voorstander van een toegankelijk zorgsysteem en maken ze zich beiden zorgen over armoede en sociale ongelijkheid. Met de huidige stemverhoudingen zijn goede meerderheden te vinden op de heikele onderwerpen als de wooncrisis (brede erkenning van noodzaak tot bouwen van meer woningen, het verbeteren van de toegankelijkheid voor starters en mensen met lage inkomens), migratie (brede consensus over het belang van het bieden van onderdak en ondersteuning aan vluchtelingen, het versterken van integratieprogramma’s en het verbeteren van de asielprocedure), de stikstofproblematiek (brede steun voor het verduurzamen van de landbouw en het verbeteren van natuurgebieden), klimaatbeleid (brede steun voor bevordering duurzame energie en verlagen CO2 uitstoot). In de uitruil van onderwerpen tijdens de coalitievorming en de bijbehorende politieke scoringsdrang lijkt dit gegeven helaas verloren te gaan.

Ook het collegiale karakter van de Bondsraad en de mogelijkheid dat de leden kunnen worden herkozen spreekt me aan. De startjaren van de zittende leden zijn 2016, 2017, 2019, 2023 (2*), 2024 en 2025. Door de traditiegetrouwe herverkiezingen bij goed functioneren krijgen de bondsraadleden met een beter historisch besef, meer kennis van zaken en een langere termijn perspectief. Ze moeten zelf op de blaren zitten als ze onwerkbare of onuitvoerbare oplossingen bedenken. Door hun collegiale verantwoordelijkheid en de te verwachte langjarige samenwerking moeten ze wel werken vanuit een bredere blik, gericht op het samenstel van oplossingen voor de gehele maatschappij. Lijkt me een verademing ten opzichte van wat we de laatste jaren in Nederland zien.

Dus… beste Rob en Rianne…. Overweeg eens uit de gebruikelijke manier van doen te stappen en geen coalitie te vormen. Doe een appel op wat elk partij zegt te willen: nemen van besluiten met een brede meerderheid en herstel het vertrouwen in de politiek.

Met vriendelijke groet,

Brechtje