Emotiemachine

Op deze site gaat het vaak over leren. We zijn tenslotte een ambachtsschool. Meestal gaat het over mensen die leren, deze keer over het leren van machines. En -gek genoeg- ook over emoties.

Dit is wat me onlangs overkwam: Leike van Oss en ik hadden afgelopen week een afspraak bij Boom, onze uitgever, over ons boek Wederopbouw. We leggen daar nu de laatste hand aan, zodat het  in april in de winkel kan liggen. Zo’n moment met de uitgever blijft spannend. Hebben we wel iets geschreven dat ertoe doet? Is het prettig leesbaar? “Altijd bijzonder om ervaren auteurs onzeker te zien over hun volgende manuscript.” zei Freek Talsma, van de uitgeverij, in reactie op onze vragen. En ja, gelukkig, hij was ook positief over het manuscript.

Geruststelling lucht op. Maar ons humeur werd nog op een andere manier opgetild.

Freek had het manuscript door een AI-tool gehaald en liet ons het resultaat horen: een snappy tweegesprek tussen Amerikanen die ons boek bespraken. Het was niet alleen bijzonder omdat de tool onze Nederlandse tekst in een soort business Amerikaans had vertaald, maar vooral omdat het erop leek dat de stemmen het boek begrepen. Het tweegesprek was niet alleen een soort samenvatting, het leek eerder op een interpretatie met eigen accenten en verbanden tussen stukken uit het boek die wij niet expliciet verbonden. En het klopte allemaal. Ik herken dit bij een goede recensent die dingen uit je boek belicht die je zelf nog niet zo gezien had.  Een bewijs dat goed lezen eigenlijk weer schrijven is. De recensent mixt het gelezene in zijn brein met van alles wat hij al wist.

Dit AI-tool blijkt dat dus ook te kunnen, behalve lezen ook interpreteren. Het was zo knap dat het me emotioneerde. Iets tussen bewondering en zorg in. Bewondering over wat er allemaal kan en zorg over precies hetzelfde.

Het was dus een mix van geruststelling, trots, bewondering en zorg waarmee ik op een wolk in de trein naar huis stapte. Daar vertelde ik Tijn, mijn vrouw, over het bezoek en wat het met me deed. Al vertellend bleek er nog een geweldige vrolijkheid te zijn meegereisd naar huis. Het duurde even voor ik de oorzaak daarvan snapte: de Amerikanen op de computer hadden het boek niet alleen gelezen, ze waren er ook enorm enthousiast over. Het was een boek dat ze enorm de ogen had geopend, het stond vol met mindblowing inzichten! Hun blije over-the-top-enthousiasme had me aangestoken, we hadden een enorm prachtboek geschreven! Dat was in mijn kop gekropen.

En direct daarna de verbijstering. Want dat enthousiasme was natuurlijk een algoritme, puur kunstmatig en omdat machines geen emoties kennen: pure fake. Daar was ik met open ogen ingetuind.

Wat volgde was nog meer bewondering voor de AI-vermogens en natuurlijk nog meer zorg. Want hoe makkelijk zijn ook onze zo menselijke emoties te manipuleren. Doodeng eigenlijk.

Voor wie het tweegesprek wil horen.